Thuật ngữ cờ vua: giải nghĩa 15 từ thường gặp cho người mới

Mới tìm hiểu cờ vua, bạn sẽ gặp nhiều từ lạ: ELO, kiện tướng, khai cuộc, tàn cuộc… Bài viết giải nghĩa **15 thuật ngữ cờ vua** hay gặp nhất, ngắn gọn dễ hiểu cho người mới và phụ huynh.

Cờ vua là gì?

Cờ vua (tiếng Anh: chess) là môn thể thao trí tuệ chơi giữa hai người trên bàn 64 ô, mỗi bên 16 quân. Mục tiêu là chiếu hết Vua đối phương. Cờ vua khác hoàn toàn cờ tướng về bàn cờ, quân cờ và luật đi.

ELO là gì?

ELO là hệ thống điểm số đánh giá trình độ kỳ thủ, do giáo sư Arpad Elo sáng lập. Thắng người mạnh được cộng nhiều điểm, thua người yếu bị trừ nhiều. ELO càng cao, trình độ càng mạnh — người mới thường quanh 800–1200, kiện tướng trên 2200.

Kỳ thủ, kiện tướng, đại kiện tướng là gì?

• Kỳ thủ: người chơi cờ (nói chung).
• Kiện tướng (CM/FM/IM): danh hiệu do FIDE phong theo thành tích và mức ELO.
• Đại kiện tướng (GM): danh hiệu cao nhất trong cờ vua, rất khó đạt.

Thuật ngữ luật chơi

• Chiếu (check): Vua đang bị tấn công, phải gỡ ngay.
• Chiếu hết (checkmate): bị chiếu mà không còn nước thoát → thua.
• Hết cờ (stalemate): Vua không bị chiếu nhưng hết nước đi hợp lệ → hòa.
• Nhập thành: nước đi đặc biệt cất Vua vào nơi an toàn bằng Vua và Xe.
• Phong hậu (phong cấp): Tốt đi tới hàng cuối được đổi thành Hậu.
• Bắt tốt qua đường (en passant): luật ăn Tốt đặc biệt.

Thuật ngữ 3 giai đoạn ván cờ

• Khai cuộc: giai đoạn đầu — phát triển quân, kiểm soát trung tâm.
• Trung cuộc: giai đoạn giữa — tấn công, phòng thủ, đòn chiến thuật.
• Tàn cuộc: giai đoạn cuối, ít quân — kỹ thuật chiếu hết, phong hậu.

Nắm được các thuật ngữ này, bạn (và con) sẽ theo dõi bài học và bình luận cờ vua dễ dàng hơn nhiều. Tại CLB Cờ Vua Athena, các bé được làm quen thuật ngữ một cách tự nhiên qua trò chơi. Đăng ký học thử miễn phí để con bắt đầu.