Tốt là quân yếu nhất — và cũng là quân có nhiều luật đặc biệt nhất. Đi thẳng nhưng ăn chéo, nước đầu đi được 2 ô, có luật bắt qua đường, và nếu đi tới cùng thì hoá thành Hậu. Đây là quân trẻ hay đi sai nhất trong tháng đầu học cờ.
Bài này bổ trợ cho bài tổng quan các quân cờ vua và cách xếp bàn.
Quân này thường được gọi ngắn gọn là con Tốt. Một số nơi gọi là "chốt" theo cách của cờ tướng, nhưng trong cờ vua thuật ngữ chuẩn là "Tốt".
Mỗi bên có bao nhiêu quân Tốt?
Mỗi bên có 8 quân Tốt, xếp kín hàng thứ hai của mình: hàng 2 với bên Trắng, hàng 7 với bên Đen. Tổng cộng cả bàn có 16 quân Tốt trên tổng số 32 quân — đúng một nửa.
Quân Tốt đi như thế nào?
- Tốt chỉ đi tiến, không bao giờ lùi — đây là quân duy nhất trên bàn cờ không được đi ngược.
- Bình thường Tốt đi 1 ô thẳng về phía trước.
- Nước đi đầu tiên của mỗi quân Tốt được chọn đi 1 ô hoặc 2 ô.
- Tốt không ăn được quân đứng ngay trước mặt — gặp quân chắn thì đứng im, dù là quân mình hay quân địch.
Tốt ăn chéo — lỗi phổ biến nhất của trẻ mới học
Đây là điểm gây nhầm lẫn số một: Tốt đi thẳng nhưng ăn chéo. Tốt ăn quân địch đứng ở ô chéo phía trước, bên trái hoặc bên phải một ô. Nó không bao giờ ăn quân nằm thẳng trước mặt.
Cách dạy con nhớ mà chúng tôi dùng ở lớp Nhập môn: "Tốt đi như người lính bước đều, nhưng đâm giáo sang hai bên chéo". Sau vài ván trẻ tự phân biệt được.
Bắt tốt qua đường (en passant)
Luật lạ nhất của môn cờ vua: khi một Tốt của đối phương dùng nước đi 2 ô để lướt qua ô đang bị Tốt của bạn kiểm soát, bạn được quyền bắt nó như thể nó chỉ đi 1 ô. Điều kiện bắt buộc: phải thực hiện ngay nước kế tiếp, để lỡ một nước là mất quyền vĩnh viễn.
Luật này tồn tại để Tốt không thể dùng nước 2 ô mà "trốn" khỏi sự kiểm soát của Tốt đối phương. Giải thích đầy đủ kèm ví dụ ở bài luật bắt tốt qua đường.
Phong cấp — Tốt hoá Hậu
Khi Tốt đi tới hàng cuối cùng của bàn cờ (hàng 8 với Trắng, hàng 1 với Đen), nó bắt buộc phải đổi thành một quân khác: Hậu, Xe, Tượng hoặc Mã. Không được giữ nguyên là Tốt, và không được đổi thành Vua.
- Đa số chọn Hậu vì mạnh nhất — nên gọi quen là "phong hậu".
- Đôi khi chọn Mã lại tốt hơn: có thế cờ mà Mã chiếu hết ngay, còn Hậu thì không (gọi là phong cấp non).
- Chọn Xe hoặc Tượng thường chỉ để tránh thế pat khi đối phương sắp hết nước đi.
Luật chi tiết ở bài luật phong hậu trong cờ vua. Chính khả năng phong cấp khiến một quân 1 điểm có thể quyết định cả ván cờ.
Cấu trúc Tốt — thứ người chơi giỏi nhìn thấy
Tốt không lùi được, nên mỗi nước Tốt là một quyết định vĩnh viễn. Người chơi có trình độ đánh giá thế cờ qua hình dạng hàng Tốt:
| Dạng Tốt | Là gì | Tốt hay xấu |
|---|---|---|
| Tốt thông | Không còn Tốt địch nào chặn đường tới hàng cuối | Rất mạnh, nhất là ở tàn cuộc |
| Tốt chồng | Hai Tốt cùng một cột dọc | Yếu — cản nhau, khó bảo vệ |
| Tốt cô | Không có Tốt cùng phe ở hai cột kề bên | Yếu — phải dùng quân khác canh |
| Chuỗi Tốt | Các Tốt bảo vệ nhau theo đường chéo | Mạnh — lá chắn tự nhiên |
Ở tàn cuộc, một Tốt thông thường đủ để quyết định thắng thua — xem tàn cuộc cờ vua.
Dạy trẻ quân Tốt thế nào cho nhanh vào?
Tại CLB Cờ Vua Athena, trẻ lớp Nhập môn (4,5–7 tuổi) học Tốt bằng một ván rút gọn: hai bên chỉ có 8 Tốt, ai đưa được một Tốt sang hàng cuối trước thì thắng. Trò này dạy cùng lúc bốn thứ: đi thẳng, ăn chéo, nước 2 ô và mục tiêu phong cấp — mà trẻ vẫn thấy như đang chơi. Phụ huynh Đà Nẵng có thể đăng ký học thử miễn phí để con trải nghiệm buổi đầu.
Nhà sáng lập kiêm Giám đốc chuyên môn CLB Cờ Vua Athena, định hướng giáo trình và phương pháp đào tạo cờ vua cho trẻ em. Xem hồ sơ & chứng chỉ →
Câu hỏi thường gặp
Quân Tốt trong cờ vua đi như thế nào?
Tốt chỉ đi tiến, mỗi lần 1 ô thẳng; riêng nước đi đầu tiên của mỗi Tốt được chọn đi 1 hoặc 2 ô. Tốt không bao giờ được đi lùi.
Quân Tốt ăn quân như thế nào?
Tốt ăn chéo một ô về phía trước, bên trái hoặc bên phải. Tốt không ăn được quân đứng ngay thẳng trước mặt — gặp quân chắn thì đứng im.
Mỗi bên có bao nhiêu quân Tốt?
Mỗi bên có 8 quân Tốt, xếp kín hàng 2 (bên Trắng) hoặc hàng 7 (bên Đen). Cả bàn cờ có 16 quân Tốt trên tổng số 32 quân.
Tốt đi tới cuối bàn cờ thì sao?
Tốt bắt buộc phong cấp thành Hậu, Xe, Tượng hoặc Mã — không được giữ nguyên là Tốt và không được thành Vua. Đa số chọn Hậu vì mạnh nhất.
Con Tốt trong cờ vua đi như thế nào?
Quân Tốt — hay "con Tốt" — chỉ tiến thẳng về phía trước một ô, nhưng ăn quân theo đường chéo. Ở nước đi đầu tiên, Tốt được quyền đi hai ô. Tốt không bao giờ được lùi.
Cho con học thử cờ vua miễn phí
CLB Cờ Vua Athena — 4 cơ sở tại Đà Nẵng, HLV chuẩn FIDE. Đăng ký một buổi học thử để bé trải nghiệm.
Đăng ký học thử →
