Nhà vô địch cờ vua thế giới là ai? Danh sách đầy đủ từ 1886 đến nay

Đương kim vô địch cờ vua thế giới là Gukesh Dommaraju (Ấn Độ), lên ngôi cuối năm 2024 khi mới 18 tuổi — người trẻ nhất từng vô địch thế giới. Ở nội dung nữ, Ju Wenjun (Trung Quốc) đang giữ ngôi với 5 lần vô địch.

Nhà vô địch thế giới hiện tại là ai?

• Nam — Gukesh Dommaraju (Ấn Độ, sinh 2006): vô địch năm 2024 sau khi thắng Ding Liren. Anh là nhà vô địch thế giới thứ 18 và trẻ nhất lịch sử, ở tuổi 18.
• Nữ — Ju Wenjun (Trung Quốc, sinh 1991): giữ ngôi từ 2018, bảo vệ thành công các năm 2018, 2020, 2023 và 2025 — tổng cộng 5 lần vô địch.

Trước Gukesh, Magnus Carlsen (Na Uy) giữ ngôi từ 2013 và là gương mặt quen thuộc nhất với người chơi cờ hiện đại. Năm 2023 Carlsen chủ động không bảo vệ danh hiệu cổ điển nữa, Ding Liren (Trung Quốc) lên ngôi, rồi nhường lại cho Gukesh năm 2024.

Bốn thời kỳ của ngôi vô địch thế giới

1886–1947: nhà vô địch tự chọn người thách đấu

Danh hiệu vô địch thế giới được tranh tài chính thức từ năm 1886. Suốt hơn 60 năm đầu, chính nhà vô địch quyết định ai được quyền thách đấu mình. Thắng thì tiếp tục giữ ngôi, thua thì trao vương miện cho người kế nhiệm. Cách làm này khiến nhiều kỳ thủ mạnh không bao giờ có cơ hội.

1948–1993: FIDE đứng ra tổ chức

Từ năm 1948, Liên đoàn Cờ vua Thế giới (FIDE) tiếp quản việc tổ chức: có vòng loại, có giải Ứng viên, người thắng mới được quyền thách đấu nhà vô địch. Đây cũng là giai đoạn các kỳ thủ Liên Xô gần như độc chiếm ngôi vị — Botvinnik, Smyslov, Tal, Petrosian, Spassky, Karpov, Kasparov.

Ngoại lệ nổi tiếng nhất là Bobby Fischer (Mỹ), người phá vỡ chuỗi thống trị đó năm 1972.

1993–2006: hai nhà vô địch song song

Năm 1993, đương kim vô địch Garry Kasparov bất đồng với FIDE về quyền chọn địa điểm và việc quỹ giải thưởng bị cắt giảm, nên tách ra lập Hiệp hội Cờ chuyên nghiệp (PCA) và tổ chức trận tranh ngôi riêng. Từ đó làng cờ có hai nhà vô địch cùng lúc: một theo hệ FIDE, một theo hệ cổ điển.

2006 đến nay: thống nhất trở lại

Năm 2006 tại Kalmykia (Nga), FIDE tổ chức trận đấu hợp nhất. Vladimir Kramnik thắng Veselin Topalov, chấm dứt hơn 10 năm chia rẽ và trở thành nhà vô địch thế giới hợp nhất đầu tiên sau Kasparov.

Danh sách nhà vô địch cờ vua thế giới

Giai đoạn 1993–2006 có thêm các nhà vô địch theo hệ FIDE (Khalifman, Ponomariov, Kasimdzhanov, Topalov) và hệ cổ điển (Kasparov, Kramnik) — bảng trên liệt kê dòng vô địch hợp nhất để dễ theo dõi.

Vô địch cờ vua thế giới nữ

Về lý thuyết, giải vô địch thế giới dành cho mọi kỳ thủ không phân biệt giới tính. Nhưng vì trong nhiều năm đối tượng tranh tài hầu như chỉ là nam, năm 1927 FIDE lập một giải vô địch thế giới riêng cho nữ và duy trì tới nay.

Nửa đầu lịch sử, các nữ kỳ thủ Liên Xô chiếm áp đảo. Từ sau năm 1991, Trung Quốc vươn lên mạnh mẽ và hiện đang giữ ngôi.

Điều gì đáng chú ý với trẻ đang học cờ?

Nhìn danh sách trên, có một điểm chung khó bỏ qua: họ đều lên đỉnh cao khi còn rất trẻ.

• Gukesh Dommaraju — vô địch thế giới ở tuổi 18.
• Garry Kasparov và Magnus Carlsen — cùng lên ngôi ở tuổi 22.
• Mikhail Tal — vô địch ở tuổi 24.
• Anatoly Karpov — vô địch ở tuổi 24.

Không ai trong số họ bắt đầu học cờ ở tuổi đó. Tất cả đều chơi cờ nghiêm túc từ lứa tuổi tiểu học. Đây không phải lời kêu gọi biến con thành nhà vô địch — mà chỉ là một quan sát thực tế: cờ vua là môn mà thời gian bắt đầu sớm tạo ra khác biệt rất lớn, vì nó xây trên nhận dạng mẫu tích luỹ dần.

Điều thực tế hơn nhiều cho phần lớn trẻ em: cờ vua rèn khả năng ngồi yên suy nghĩ, chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình và bình tĩnh khi thua — xem lợi ích của cờ vua với trẻ em và trẻ mấy tuổi học cờ vua là tốt nhất.

Nếu con bạn đã chơi được và muốn thử sức thi đấu, xem thêm tâm lý thi đấu cờ vua và hệ số ELO là gì. Ở Đà Nẵng, Athena tổ chức giải nội bộ để học viên quen sân đấu — xem lộ trình 5 cấp độ hoặc đăng ký học thử miễn phí.