Trước khi học cách chơi, con cần biết tên các quân cờ vua và cách xếp bàn cờ vua cho đúng. Bài viết này giới thiệu 6 loại quân, giá trị của từng quân và quy tắc đặt bàn đơn giản để bé không bao giờ xếp sai.
Cách xếp cờ vua đúng
Các quân cờ vua và cách xếp bàn đúng là nền tảng đầu tiên mọi kỳ thủ phải nắm. Theo Luật FIDE 2026, bàn cờ gồm 64 ô (8×8) với 32 quân (mỗi bên 16 quân): 1 Vua, 1 Hậu, 2 Xe, 2 Tượng, 2 Mã, 8 Tốt. Bài viết giải thích chi tiết cách di chuyển, giá trị từng quân và quy tắc xếp bàn chuẩn theo Điều 2.1 FIDE Handbook — giúp trẻ và phụ huynh bắt đầu chơi đúng ngay từ đầu. Nếu con bạn mới bắt đầu, hãy xem thêm bài cách chơi cờ vua cho người mới để có cái nhìn tổng quan.
Các quân cờ vua gồm những quân nào?
Theo Điều 2.1 FIDE Handbook 2023, cờ vua có 6 loại quân với giá trị khác nhau: Vua (không có giá trị điểm vì quyết định thắng thua), Hậu (9 điểm — quân mạnh nhất), Xe (5 điểm), Tượng (3 điểm), Mã (3 điểm), Tốt (1 điểm). Mỗi bên bắt đầu với 16 quân: 8 Tốt ở hàng 2, hàng cuối xếp theo thứ tự Xe–Mã–Tượng–Hậu–Vua–Tượng–Mã–Xe. Giá trị quân giúp bạn quyết định có nên đổi quân hay không — ví dụ đổi Mã (3 điểm) lấy Xe (5 điểm) là có lợi. Để hiểu rõ hơn về giá trị quân, xem bài giá trị quân cờ vua.
Cách xếp bàn cờ vua chuẩn FIDE như thế nào?
Theo Điều 2.1 FIDE Handbook 2023, bàn cờ vua được xếp như sau: (1) Đặt bàn sao cho ô góc phải gần mỗi người chơi là ô sáng — quy tắc "trắng bên phải" bắt buộc; (2) Hàng 2: 8 Tốt trắng xếp đầy hàng; (3) Hàng 1: Xe–Mã–Tượng–Hậu–Vua–Tượng–Mã–Xe, với Hậu đứng đúng màu (Hậu trắng ô sáng, Hậu đen ô tối); (4) Hàng 7: 8 Tốt đen; (5) Hàng 8: tương tự hàng 1 nhưng màu đen. Nếu góc phải là ô tối, bàn cờ đã đặt sai — đây là lỗi phổ biến nhất khi mới bắt đầu. Mẹo nhớ: "Hậu đứng màu mình" (Hậu trắng ô sáng, Hậu đen ô tối). Xem thêm luật cờ vua cơ bản để nắm vững các quy tắc khác.
Cách di chuyển của từng quân cờ
Mỗi quân có cách di chuyển riêng theo Điều 3 FIDE Handbook 2023: Vua đi 1 ô mọi hướng; Hậu đi ngang/dọc/chéo tùy ý số ô; Xe đi ngang và dọc; Tượng đi chéo (giữ nguyên màu ô); Mã nhảy hình chữ L (2 ô + 1 ô) và có thể nhảy qua quân khác; Tốt tiến thẳng 1 ô (nước đầu được 2 ô) và ăn chéo 1 ô. Quân không được đi xuyên qua quân khác (trừ Mã), và khi đến ô có quân đối phương thì bắt quân đó. Hiểu rõ cách đi của từng quân giúp trẻ xây dựng chiến thuật hiệu quả — xem thêm cách chơi cờ vua cho người mới.
Giá trị quân cờ và chiến thuật trao đổi
Theo Điều 2.1 FIDE Handbook, giá trị quân cờ giúp bạn quyết định chiến thuật: Tốt = 1, Mã = 3, Tượng = 3, Xe = 5, Hậu = 9, Vua = vô giá. Nguyên tắc trao đổi quân: chỉ đổi khi có lợi hoặc bằng điểm. Ví dụ: đổi Hậu (9) lấy Xe+Tượng (5+3=8) là KHÔNG có lợi; đổi Mã (3) lấy 3 Tốt (3×1=3) là hòa điểm. Lưu ý: Mã và Tượng cùng 3 điểm nhưng Mã mạnh hơn trong tàn cuộc kín (nhiều quân), Tượng mạnh hơn trong tàn cuộc mở (ít quân). Hai Tượng cùng màu (cùng ô) yếu hơn Tượng khác màu vì không kiểm soát được cả 2 màu ô. Để hiểu sâu hơn về chiến thuật, xem bài chiến thuật cờ vua cơ bản.
3 nước đi đặc biệt trong cờ vua
CLB Cờ Vua Athena khai giảng liên tục các lớp cơ bản cho bé 4.5–15 tuổi. Học thử miễn phí buổi đầu tiên để bé làm quen với bàn cờ thực tế.
Đăng ký học thử →Ngoài cách đi thông thường, cờ vua có 3 nước đi đặc biệt theo Điều 3.7-3.8 FIDE Handbook 2023: (1) Nhập thành — di chuyển Vua và Xe cùng lúc, giúp Vua vào nơi an toàn; (2) Phong cấp — khi Tốt đến hàng cuối, được phong thành Hậu/Xe/Tượng/Mã; (3) Bắt tốt qua đường (en passant) — bắt Tốt vừa đi 2 ô. Cả 3 nước này đều có điều kiện riêng và phải thực hiện đúng luật. Nhập thành là nước duy nhất di chuyển 2 quân cùng lúc; phong cấp cho phép bạn có nhiều Hậu trên bàn cờ; en passant chỉ thực hiện được ngay nước sau khi đối phương đi Tốt 2 ô. Chi tiết về từng nước xem tại luật nhập thành, luật phong hậu, luật bắt tốt qua đường.
Chiếu hết và mục tiêu của ván cờ
Theo Điều 3.4 và 5.1 FIDE Handbook 2023, mục tiêu của cờ vua là chiếu hết Vua đối phương — Vua bị tấn công và không có cách thoát (không di chuyển được, không chặn được, không bắt được quân đang chiếu). Khi bị chiếu, bắt buộc gỡ chiếu ngay nước tiếp theo. Nếu không thể gỡ chiếu, đó là chiếu hết và ván cờ kết thúc với phần thua. Lưu ý: trong thi đấu chính thức, bạn không bắt buộc phải hô "chiếu" khi chiếu tướng — đối thủ phải tự nhận ra. Đây là khác biệt quan trọng giữa chiếu hết và hết cờ (stalemate) — xem chi tiết tại chiếu tướng và chiếu hết. Các pattern chiếu hết cơ bản gồm: chiếu hết bằng Hậu+Vua, Xe+Vua, 2 Tượng — mỗi pattern có kỹ thuật riêng cần luyện tập.
📖 Đọc thêm: Vua có ăn được vua không — bài viết liên quan giúp bạn nắm vững luật cờ vua toàn diện hơn.
Học cách xếp bàn và di chuyển quân tại Athena
Nếu bạn quan tâm đến chi phí học cờ vua cho bé, xem bài viết học phí cờ vua tại Athena.
Nắm vững các quân cờ và cách xếp bàn là bước đầu tiên để trẻ chơi cờ vua đúng cách. Tại CLB Cờ Vua Athena (Đà Nẵng), các bé được học luật chuẩn FIDE qua trò chơi và luyện tập với 9 giảng viên có chứng chỉ FIDE School Instructor. Chương trình 5 cấp độ từ Nhập môn đến Đội tuyển giúp trẻ tiến bộ bài bản, với lớp nhỏ 6-12 học viên để mỗi bé được kèm sát sao. Đăng ký buổi học thử miễn phí để con bắt đầu đúng cách và xây dựng nền tảng vững chắc — xem thêm lớp cờ vua Đà Nẵng để biết cơ sở gần nhất.
Nhà sáng lập kiêm Giám đốc chuyên môn CLB Cờ Vua Athena, định hướng giáo trình và phương pháp đào tạo cờ vua cho trẻ em. Xem hồ sơ & chứng chỉ →
Câu hỏi thường gặp
Bàn cờ vua có bao nhiêu ô và quân?
Theo Điều 2.1 FIDE Handbook 2026, bàn cờ vua gồm 64 ô (8×8) xen kẽ sáng tối, với 32 quân (mỗi bên 16 quân): 1 Vua, 1 Hậu, 2 Xe, 2 Tượng, 2 Mã, 8 Tốt. Tổng cộng 6 loại quân với giá trị khác nhau. Ô góc phải gần mỗi người chơi phải là ô sáng — quy tắc "trắng bên phải" bắt buộc theo luật FIDE.
Hậu và Vua khác nhau thế nào?
Theo Điều 2.1 và 3.4 FIDE Handbook 2026, Hậu là quân mạnh nhất (9 điểm) có thể đi ngang/dọc/chéo tùy ý số ô; Vua là quân quan trọng nhất (vô giá) chỉ đi được 1 ô mọi hướng. Mục tiêu của trò chơi là chiếu hết Vua đối phương — mất Vua là thua. Hậu có thể thay thế vai trò tấn công, nhưng Vua không thể thay thế vì quyết định thắng thua.
Mã nhảy qua quân khác được không?
Theo Điều 3.4 FIDE Handbook 2026, Mã là quân duy nhất có thể nhảy qua quân khác (cả quân mình và quân đối phương). Mã di chuyển hình chữ L: 2 ô theo một hướng + 1 ô theo hướng vuông góc. Đây là điểm đặc biệt giúp Mã trở nên nguy hiểm trong các tình huống phong tỏa — đối phương không thể chặn Mã bằng cách đặt quân giữa đường.
Tốt có thể đi lùi không?
Theo Điều 3.7 FIDE Handbook 2026, Tốt KHÔNG thể đi lùi — chỉ tiến thẳng 1 ô (nước đầu tiên được 2 ô) và ăn chéo 1 ô về phía trước. Khi Tốt đến hàng cuối cùng của đối phương, bắt buộc phong cấp thành Hậu/Xe/Tượng/Mã (cùng màu). Đây là điểm khác biệt lớn nhất giữa Tốt và các quân khác.
Khi nào nên đổi quân?
Theo nguyên tắc chiến thuật cờ vua, nên đổi quân khi: (1) Có lợi về điểm (ví dụ đổi Mã 3 điểm lấy Xe 5 điểm); (2) Giải phóng thế bí (đổi quân để mở đường tấn công); (3) Giảm áp lực khi đang bị tấn công; (4) Trong tàn cuộc, đổi quân để đơn giản hóa vị trí. KHÔNG nên đổi khi: (1) Hòa điểm hoặc thiệt điểm; (2) Đang có ưu thế vị trí; (3) Quân đang giữ vai trò phòng thủ quan trọng.
CLB Cờ Vua Athena — 4 cơ sở tại Đà Nẵng, huấn luyện viên (HLV) chuẩn FIDE. Đăng ký một buổi học thử để bé trải nghiệm.
