Thế đối Vua là gì? Quy tắc quyết định thắng – hoà trong tàn cuộc

Thế đối Vua là tình huống hai quân Vua đứng đối diện nhau, cách nhau đúng một ô trống. Nghe rất đơn giản, nhưng trong tàn cuộc chỉ còn Vua và Tốt, ai chiếm được thế đối Vua trước thường là người quyết định ván cờ thắng hay hoà.

Thế đối Vua là gì?

Hai quân Vua không bao giờ được đứng sát nhau — đó là luật cơ bản, xem vua có ăn được vua không. Vì vậy khoảng cách gần nhất mà hai Vua có thể đứng là cách nhau một ô. Khi đó ta nói hai bên đang ở thế đối Vua.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: bên nào ĐẾN LƯỢT ĐI là bên bất lợi. Vì Vua không thể tiến thẳng (ô giữa bị Vua kia khống chế), bên phải đi buộc phải bước sang ngang hoặc lùi — tức là nhường đường cho đối phương. Trong cờ, bị buộc phải đi khi mọi nước đi đều làm xấu thế cờ gọi là zugzwang.

Ba dạng đối Vua

• Đối Vua theo cột dọc — hai Vua cùng cột, cách một ô.
• Đối Vua theo hàng ngang — hai Vua cùng hàng, cách một ô.
• Đối Vua theo đường chéo — hai Vua trên cùng đường chéo, cách một ô.

Ngoài ba dạng trên còn có đối Vua xa (hai Vua cách nhau 3 hoặc 5 ô trên cùng một cột, hàng hay đường chéo) và đối Vua theo nước đi của Mã. Với trẻ mới học, chỉ cần nắm chắc ba dạng gần là đủ dùng trong hầu hết ván cờ.

Vì sao thế đối Vua quyết định thắng – hoà?

Trong tàn cuộc Vua + Tốt chống Vua, mọi chuyện xoay quanh một câu hỏi: Vua bên yếu có chặn được Tốt xuống phong cấp không?

• Nếu bên mạnh (bên có Tốt) chiếm được thế đối Vua, họ đẩy được Vua đối phương lùi dần, mở đường cho Tốt tiến lên phong cấp — thắng.
• Nếu bên yếu chiếm được thế đối Vua, họ chặn được đường tiến và ép đối phương vào thế bế tắc — hoà.

Bên nào chiếm được thế đối Vua trước, bên đó chiếm ưu thế: dễ giành thắng lợi nếu là bên mạnh, hoặc thủ hoà được nếu là bên yếu.

Mẹo đếm nhanh cho trẻ

Không cần tính toán phức tạp. Hãy đếm số ô trống giữa hai Vua trên cùng cột, hàng hoặc đường chéo:

• Số ô trống là số lẻ (1, 3, 5) và đối phương phải đi trước → bạn đang giữ thế đối Vua.
• Số ô trống là số chẵn → đối phương đang giữ thế đối Vua, bạn cần tìm cách đổi lượt.

Đây là loại kỹ năng mà trẻ nắm rất nhanh khi được chơi thử vài lần trên bàn cờ thật, nhưng đọc suông thì rất khó hình dung. Xem thêm tàn cuộc cờ vua và hai quy tắc còn lại: ô hiệu quả, hình vuông của Tốt.

Ở Athena, ba quy tắc tàn cuộc này được dạy ở cấp Nâng cao — xem lộ trình 5 cấp độ hoặc đăng ký học thử miễn phí.