Hình vuông của Tốt là mẹo tính nhẩm trong vài giây để biết Vua có đuổi kịp quân Tốt đang chạy xuống phong cấp hay không — không cần tính từng nước đi. Đây là quy tắc tàn cuộc dễ học nhất và dùng được ngay từ ván cờ đầu tiên.
Hình vuông của Tốt là gì?
Hình vuông của Tốt là một hình vuông có cạnh dài bằng số ô cờ tính từ vị trí Tốt đang đứng đến hàng ngang cuối mà Tốt sắp tiến lên để phong cấp.
Ví dụ Tốt trắng đứng ở d5. Nó cần đi 3 nước nữa mới tới d8, nên cạnh hình vuông dài 4 ô: d5 – g5 – g8 – d8. (Về phía bên kia cũng có một hình vuông d5 – a5 – a8 – d8; ta chỉ quan tâm hình vuông ở phía có Vua đối phương. Tốt cột biên thì chỉ có một hình vuông.)
Quy tắc
- Vua bên yếu đứng trong hình vuông, hoặc bước vào được khi đến lượt → chặn kịp Tốt → hoà.
- Vua bên yếu ở ngoài hình vuông và không vào kịp → Tốt xuống phong cấp → thua.
Ví dụ: ai đi trước quyết định kết quả
Vẫn thế cờ trên — Tốt trắng d5, Vua Đen h5. Kết quả phụ thuộc hoàn toàn vào việc ai đi trước:
Nếu Đen đi trước: 1…Vg5. Vua Đen bước vào đúng góc hình vuông và từ đó đuổi kịp Tốt — ván cờ hoà.
Nếu Trắng đi trước: 1.d6. Tốt tiến lên, hình vuông thu nhỏ lại còn d6 – f6 – f8 – d8. Lúc này 1…Vg5 vẫn nằm ngoài hình vuông mới — Trắng thắng.
Đây là lý do trong tàn cuộc, một nhịp (tempo) có thể đổi cả kết quả ván cờ.
Hai lưu ý quan trọng
- Tốt ở hàng xuất phát được đi hai ô. Với Tốt trắng còn ở hàng 2, hãy tính hình vuông từ hàng 3 — nếu không bạn sẽ tính thừa một nhịp và kết luận sai.
- Quy tắc chỉ đúng khi Vua bên mạnh không tham gia. Nếu Vua bên mạnh đi cùng hộ tống Tốt thì phải tính thêm — lúc đó dùng tới ô hiệu quả và thế đối Vua.
Ba quy tắc tàn cuộc Tốt luôn đi cùng nhau. Xem thêm tàn cuộc cờ vua và luật phong hậu.
Với trẻ, cách dạy hiệu quả nhất là cho bé tự vẽ hình vuông bằng ngón tay trên bàn cờ vài lần — sau đó bé nhìn phát ra ngay, không cần đếm nữa. Xem lộ trình 5 cấp độ hoặc đăng ký học thử miễn phí.
Nhà sáng lập kiêm Giám đốc chuyên môn CLB Cờ Vua Athena, định hướng giáo trình và phương pháp đào tạo cờ vua cho trẻ em. Xem hồ sơ & chứng chỉ →
Câu hỏi thường gặp
Hình vuông của Tốt là gì?
Là hình vuông có cạnh dài bằng số ô tính từ vị trí Tốt đến hàng phong cấp. Nếu Vua bên yếu ở trong hoặc vào được hình vuông đó thì chặn kịp Tốt; nếu ở ngoài thì không kịp.
Cách vẽ hình vuông của Tốt d5?
Tốt d5 cần 3 nước để tới d8, nên cạnh hình vuông dài 4 ô: vùng d5–g5–g8–d8 về phía Vua đối phương.
Tốt ở hàng 2 thì tính hình vuông thế nào?
Tính từ hàng 3, vì Tốt ở hàng xuất phát có quyền đi hai ô một lúc. Nếu tính từ hàng 2 bạn sẽ thừa một nhịp và kết luận sai.
Quy tắc hình vuông có luôn đúng không?
Chỉ đúng khi Vua bên mạnh không tham gia hộ tống Tốt. Nếu Vua bên mạnh đi cùng, phải xét thêm thế đối Vua và ô hiệu quả.
Cho con học thử cờ vua miễn phí
CLB Cờ Vua Athena — 4 cơ sở tại Đà Nẵng, HLV chuẩn FIDE. Đăng ký một buổi học thử để bé trải nghiệm.
Đăng ký học thử →
